Tcvn 170-2022 – Hướng Dẫn Kỹ Thuật & Cập Nhật (Áp Dụng 2026)

Từ ngày 01/7/2026, Luật Xây dựng 2025 chính thức có hiệu lực, thay thế Luật Xây dựng 2014. Luật mới đã hoàn thiện khung pháp lý, phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước về xây dựng, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến như TCVN 170-2022. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo chất lượng và an toàn trong các hoạt động đầu tư xây dựng trên toàn quốc.

I. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ QUY CHUẨN ÁP DỤNG TCVN 170-2022

1. Khung pháp lý thống nhất từ Luật Xây dựng 2025 đến các văn bản hướng dẫn

Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực từ 01/7/2026) là văn bản gốc, xác định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về xây dựng thuộc Chính phủ (Điều 92). Để cụ thể hóa các quy định, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn, trong đó có:

• Nghị định 175/2024/NĐ-CP: Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng.
• Nghị định 206/2026/NĐ-CP: Quy định chi tiết về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
• Nghị định 207/2026/NĐ-CP: Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng.

Các nghị định này đã tạo thành một hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, thống nhất, phù hợp với Luật Xây dựng 2025.

1. Vai trò của TCVN 170-2022 trong quản lý chất lượng công trình

TCVN 170-2022 là tiêu chuẩn quốc gia về “Thép và sản phẩm thép – Hướng dẫn chung về quy trình hàn liên kết”, được ban hành theo Thông tư số 10/2022/TT-BKHCN ngày 26/8/2022 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này áp dụng quy trình hàn liên kết cho các kết cấu thép, đảm bảo chất lượng mối hàn, độ bền và tính toàn vẹn của công trình.

Việc áp dụng TCVN 170-2022 trong các dự án xây dựng là bắt buộc theo quy định tại Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật 2006 (sửa đổi, bổ sung 2017). Cụ thể:

• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình thiết kế, sản xuất, thi công, lắp dựng và nghiệm thu các kết cấu thép trong công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy lợi, v.v.

• Nội dung chính: Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật về vật liệu hàn, quy trình hàn, kiểm tra chất lượng mối hàn (bằng mắt thường, siêu âm, chụp X-ray), đào tạo và chứng nhận thợ hàn, v.v.

• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2023/BXD

Bên cạnh TCVN 170-2022, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2023/BXD về An toàn trong xây dựng cũng là một văn bản pháp lý quan trọng. Quy chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật, an toàn lao động, vệ sinh lao động và bảo vệ môi trường trong quá trình thi công xây dựng, bao gồm cả công tác hàn nối các kết cấu thép.

Như vậy, TCVN 170-2022 và QCVN 18:2023/BXD là hai văn bản kỹ thuật chính, tạo thành cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng công nghệ hàn liên kết trong các dự án xây dựng, đảm bảo chất lượng, an toàn và tuân thủ quy định pháp luật.

II. PHÂN TÍCH CƠ SỞ PHÁP LÝ THEO LUẬT XÂY DỰNG 2025

1. Phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về xây dựng

Luật Xây dựng 2025 đã phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước về xây dựng giữa các cấp chính quyền, theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả quản lý:

• Chính phủ: Thống nhất quản lý nhà nước về xây dựng trong phạm vi cả nước (Điều 92).
• Bộ Xây dựng: Thực hiện chức năng quản lý nhà nước chuyên ngành về xây dựng (Điều 92). Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành (như Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) phối hợp với Bộ Xây dựng trong quản lý.
• Bộ Quốc phòng, Bộ Công an: Quản lý trật tự xây dựng và phân cấp quản lý đối với các công trình xây dựng tại khu vực đất quốc phòng, an ninh (Điều 92).

• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Thực hiện quản lý nhà nước về xây dựng trên địa bàn (Điều 92).

• Quản lý chất lượng công trình xây dựng theo quy định mới

Luật Xây dựng 2025 và các nghị định hướng dẫn (Nghị định 207/2026/NĐ-CP) đã sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý chất lượng công trình xây dựng, trong đó nhấn mạnh vai trò của TCVN 170-2022 và QCVN 18:2023/BXD:

• Quy định về thẩm định thiết kế thi công: Yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, trong đó có TCVN 170-2022 đối với các kết cấu thép.
• Kiểm tra chất lượng vật liệu và sản phẩm: Bắt buộc phải có chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn theo các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), bao gồm cả thép và sản phẩm hàn theo TCVN 170-2022.

• Nghiệm thu công trình: Mối hàn phải được kiểm tra, đánh giá theo đúng quy trình và tiêu chí của TCVN 170-2022 và QCVN 18:2023/BXD, đảm bảo chất lượng và an toàn.

• Quản lý chi phí đầu tư xây dựng

Luật Xây dựng 2025 và Nghị định 206/2026/NĐ-CP đã quy định rõ nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng, trong đó chi phí cho vật liệu, sản phẩm thép và công tác hàn nối phải được tính toán chính xác theo TCVN 170-2022:

• Xác định định mức, đơn giá: Đơn giá vật liệu, nhân công, máy thi công phải phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thi công và biện pháp thi công cụ thể, bao gồm cả công tác hàn nối theo TCVN 170-2022.
• Quản lý hợp đồng xây dựng: Các hợp đồng thi công xây dựng phải quy định rõ về yêu cầu kỹ thuật, chất lượng mối hàn theo TCVN 170-2022 và quy trình kiểm tra, nghiệm thu theo QCVN 18:2023/BXD.

III. KẾT LUẬN

Từ ngày 01/7/2026, việc áp dụng TCVN 170-2022 trong các hoạt động xây dựng được đảm bảo bởi một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh, bao gồm Luật Xây dựng 2025, các nghị định hướng dẫn và các quy chuẩn kỹ thuật liên quan. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng, an toàn của công trình mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch, rõ ràng cho các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật này là bắt buộc, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xây dựng Việt Nam trong thời kỳ mới.

Phần 2 này sẽ đi sâu vào phân tích các yêu cầu kỹ thuật cụ thể của TCVN 170-2022, đồng thời chỉ ra các lỗi thường gặp và lưu ý thực tế trong quá trình áp dụng tại các công trình xây dựng, đặc biệt là trong thi công nội thất và xây dựng công trình dân dụng.

I. PHÂN TÍCH YÊU CẦU KỸ THUẬT THEO TCVN 170-2022

1. Phạm vi áp dụng và đối tượng sử dụng

TCVN 170-2022 quy định các yêu cầu chung về quy trình hàn liên kết cho các kết cấu thép trong công trình xây dựng. Tiêu chuẩn này áp dụng cho:

• Các kết cấu thép tiền chế (pre-engineered steel structures) trong nhà xưởng, nhà kho.
• Các kết cấu thép của nhà công nghiệp, nhà văn phòng, trung tâm thương mại.
• Các kết cấu thép của cầu, cống, bể chứa.

• Các kết cấu thép trong thi công nội thất (khung xương trần, vách, hệ thống giá đỡ, v.v.).

• Yêu cầu về vật liệu hàn

Bảng 1: Các loại vật liệu hàn theo TCVN 170-2022

Lưu ý: Vật liệu hàn phải có chứng nhận chất lượng (certificate of compliance) và phù hợp với loại thép cơ bản (base metal) theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

1. Quy trình hàn và chuẩn bị mối hàn

Bảng 2: Các bước chuẩn bị và quy trình hàn cơ bản

1. Kiểm tra và đánh giá chất lượng mối hàn

Bảng 3: Các phương pháp kiểm tra mối hàn theo TCVN 170-2022

1. Yêu cầu về đào tạo và chứng nhận thợ hàn

Theo TCVN 170-2022, thợ hàn phải được đào tạo, huấn luyện và chứng nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế như AWS D1.1, ASME IX hoặc tiêu chuẩn quốc gia tương đương. Chứng nhận thợ hàn phải thể hiện rõ:

• Loại vật liệu hàn (thép carbon, thép hợp kim thấp, v.v.)
• Phương pháp hàn (SMAW, GMAW, FCAW, v.v.)
• Vị trí hàn (1G, 2G, 3G, 4G, 5G, 6G)
• Kích thước mối hàn (chiều dày thép cơ bản)
• Loại mối nối (giáp mối, góc, chồng)

II. LỖI THƯỜNG GẶP VÀ LƯU Ý THỰC TẾ TRONG THI CÔNG

1. Lỗi thường gặp trong chuẩn bị mối hàn

2. Không vệ sinh kỹ bề mặt: Dầu mỡ, gỉ sét, sơn còn sót lại sẽ gây ra khuyết tật như nứt, lỗ khí, ngậm xỉ.

3. Khoảng hở không phù hợp: Khoảng hở quá lớn sẽ gây hàn không đầy, khoảng hở quá nhỏ sẽ gây căng thẳng nhiệt, nứt mối hàn.

4. Gá lắp không chính xác: Sai lệch vị trí sẽ dẫn đến biến dạng, khó hàn và chất lượng mối hàn kém.

5. Lỗi trong quá trình hàn

6. Chế độ hàn không đúng: Dòng điện, điện áp, tốc độ hàn không phù hợp với loại vật liệu hàn, loại mối nối và chiều dày thép cơ bản.

7. Thao tác hàn không đúng kỹ thuật: Di chuyển điện cực không đều, góc hàn không đúng, làm nguội mối hàn quá nhanh.

8. Môi trường hàn không đảm bảo: Gió lớn, độ ẩm cao, nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao sẽ ảnh hưởng đến chất lượng mối hàn.

9. Lỗi trong kiểm tra và đánh giá

10. Không kiểm tra bằng mắt thường kỹ lưỡng: Bỏ sót các khuyết tật bề mặt như vết nứt, lỗ khí.

11. Không thực hiện kiểm tra siêu âm hoặc chụp X-ray: Không phát hiện được các khuyết tật bên trong mối hàn.

12. Không thử cơ tính: Không kiểm soát được độ bền, độ dẻo của mối hàn.

13. Lưu ý thực tế trong thi công nội thất

Trong thi công nội thất, các kết cấu thép thường nhỏ hơn và yêu cầu thẩm mỹ cao hơn so với kết cấu thép công trình xây dựng. Do đó, cần lưu ý:

• Sử dụng que hàn nhỏ, dòng điện thấp: Để hạn chế biến dạng và tạo mối hàn mịn, đẹp.
• Hàn từ trong ra ngoài: Để giảm ứng suất dư và biến dạng.
• Mài bóng mối hàn: Sau khi hàn xong, cần mài bóng để loại bỏ xỉ hàn, tạo bề mặt nhẵn, đẹp.
• Sơn phủ mối hàn: Để bảo vệ mối hàn khỏi ăn mòn và tăng tính thẩm mỹ.

III. KẾT LUẬN

TCVN 170-2022 là tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng, quy định chi tiết các yêu cầu về vật liệu hàn, quy trình hàn, kiểm tra chất lượng và đào tạo thợ hàn. Việc áp dụng đúng tiêu chuẩn này sẽ đảm bảo chất lượng, an toàn và bền vững của các kết cấu thép trong công trình xây dựng và thi công nội thất. Tuy nhiên, để tránh các lỗi thường gặp và đảm bảo chất lượng thực tế, cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật, sử dụng vật liệu hàn chất lượng, thợ hàn có chứng chỉ và thực hiện đầy đủ các phương pháp kiểm tra chất lượng.