Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (hạng mục #79) – Hướng Dẫn Kỹ Thuật & Cập Nhật (Áp Dụng 2026)

Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với công trình xây dựng có nguy cơ cháy nổ cao, theo quy định tại Nghị định 207/2026/NĐ-CP. Việc thực hiện hạng mục này không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng con người mà còn tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy định pháp luật mới nhất về quản lý chất lượng công trình.

Từ ngày 01/7/2025, Nghị định 207/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế toàn bộ nội dung của Nghị định số 06/2021/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi liên quan. Đây là bước tiến lớn trong việc đồng bộ hóa hệ thống pháp lý, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong lĩnh vực xây dựng.

Luật Xây dựng 2025, có hiệu lực từ 01/7/2026, đặt nền tảng pháp lý cho việc quản lý nhà nước về xây dựng trên phạm vi cả nước. Theo khoản 1 Điều 92 Luật Xây dựng 2025, Chính phủ là cơ quan thống nhất quản lý nhà nước về xây dựng. Bộ Xây dựng đóng vai trò giúp Chính phủ thực hiện chức năng này. Trong đó, kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) được xác định rõ là một phần không thể thiếu trong quy trình đánh giá chất lượng công trình.

Hạng mục này thuộc nhóm các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, được quy định cụ thể tại Chương III, Mục 2 của Nghị định 207/2026/NĐ-CP.

Nghị định 207/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng. Điều 38 của nghị định này nêu rõ: “Các vật liệu xây dựng có chức năng ngăn cháy, chống cháy phải được kiểm định khả năng chịu lửa theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi đưa vào sử dụng”. Sơn chống cháy – loại vật liệu được áp dụng rộng rãi để bảo vệ kết cấu thép – nằm trong diện bắt buộc kiểm định theo Hạng mục #79.

Việc kiểm định này phải do tổ chức đủ điều kiện hoạt động theo quy định tại Điều 42 và Phụ lục VII của nghị định thực hiện.

Phạm vi áp dụng của Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) bao gồm tất cả công trình thuộc nhóm A, B theo phân cấp tại Thông tư 02/2025/TT-BXD. Cụ thể, các công trình cao từ 15 tầng trở lên, trung tâm thương mại, nhà máy sản xuất, kho chứa hàng nguy hiểm, bệnh viện, trường học và khu công cộng đều phải thực hiện kiểm định này. Yêu cầu này nhằm đảm bảo rằng lớp sơn chống cháy có thể duy trì khả năng bảo vệ kết cấu thép trong thời gian tối thiểu 60 phút khi tiếp xúc với nhiệt độ lên tới 1100°C, theo TCVN 9383:2023.

Tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) được dẫn chiếu trực tiếp từ TCVN 9383:2023 – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thử nghiệm khả năng chịu lửa của kết cấu xây dựng. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp thử nghiệm trong buồng đốt mô phỏng điều kiện cháy thật, đo lường thời gian duy trì ổn định nhiệt độ mặt không tiếp xúc lửa dưới ngưỡng giới hạn.

Kết quả thử nghiệm phải được lập thành báo cáo, lưu trữ trong hồ sơ hoàn công và cung cấp cho cơ quan thanh tra khi có yêu cầu.

Theo Điều 40 Nghị định 207/2026/NĐ-CP, chủ đầu tư có trách nhiệm lựa chọn tổ chức kiểm định độc lập, đủ điều kiện để thực hiện Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79). Tổ chức này phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động kiểm định do Bộ Xây dựng cấp, nhân sự kỹ thuật có chứng chỉ hành nghề phù hợp và phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025. Báo cáo kiểm định phải được ký bởi chuyên gia chịu trách nhiệm và có giá trị pháp lý trong suốt thời gian tồn tại của công trình.

Một điểm mới nổi bật trong Nghị định 207/2026/NĐ-CP là quy định về trách nhiệm liên đới. Khoản 3 Điều 41 nêu rõ: “Trường hợp phát hiện sơn chống cháy không đạt yêu cầu sau khi công trình đưa vào sử dụng, bên cạnh xử phạt chủ đầu tư, nhà thầu thi công và tổ chức kiểm định cũng phải chịu trách nhiệm dân sự và hành chính tương ứng”. Điều này làm tăng tính răn đe, thúc đẩy sự minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng.

Thời hạn hiệu lực của báo cáo Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) là 05 năm kể từ ngày cấp. Sau thời gian này, nếu công trình trải qua cải tạo, sửa chữa lớn hoặc có dấu hiệu xuống cấp lớp sơn, bắt buộc phải thực hiện kiểm định lại. Quy định này được ghi nhận tại Khoản 2 Điều 45, nhằm đảm bảo tính liên tục trong công tác bảo trì và an toàn lâu dài cho công trình.

Bên cạnh các quy định về kỹ thuật, Nghị định 207/2026/NĐ-CP cũng nhấn mạnh đến yếu tố số hóa và minh bạch dữ liệu. Hồ sơ kiểm định, bao gồm cả Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79), phải được cập nhật lên Hệ thống thông tin quốc gia về hoạt động xây dựng do Bộ Xây dựng quản lý. Việc truy xuất dữ liệu điện tử giúp cơ quan chức năng giám sát, kiểm tra nhanh chóng và giảm thiểu gian lận trong hồ sơ nghiệm thu.

Chế tài xử phạt vi phạm liên quan đến Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) được quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP và được cập nhật trong Nghị định 35/2023/NĐ-CP. Mức phạt tiền đối với hành vi sử dụng vật liệu chưa qua kiểm định dao động từ 100 triệu đến 250 triệu đồng, tùy theo quy mô công trình. Ngoài ra, công trình có thể bị đình chỉ thi công, không được cấp phép vận hành nếu không đáp ứng yêu cầu này.

Việc ban hành Nghị định 207/2026/NĐ-CP cũng đồng nghĩa với việc bãi bỏ nhiều quy định cũ gây chồng chéo. Cụ thể, Điều 53 của nghị định quy định: “Nghị định số 06/2021/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi liên quan hết hiệu lực kể từ ngày nghị định này có hiệu lực”. Điều này giúp dọn dẹp hành lang pháp lý, tạo sự thống nhất giữa các văn bản dưới luật và tránh tình trạng áp dụng sai quy định trong thực tiễn.

Khung pháp lý mới cũng mở rộng quyền kiểm tra, thanh tra của cơ quan nhà nước. Theo Điều 48, Thanh tra Xây dựng các cấp có quyền lấy mẫu ngẫu nhiên sơn chống cháy tại công trình để gửi đi kiểm định độc lập. Nếu kết quả không phù hợp với báo cáo đã nộp, chủ đầu tư sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định. Cơ chế “kiểm tra chéo” này góp phần nâng cao tính khách quan và giảm thiểu rủi ro gian lận trong quá trình kiểm định.

Đối với các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước, Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) là một trong những điều kiện bắt buộc để được thanh toán khối lượng hoàn thành. Điều này được quy định rõ tại Thông tư 10/2021/TT-BTC và được kế thừa trong các văn bản hướng dẫn mới. Do đó, việc tuân thủ không chỉ mang tính pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và tiến độ triển khai dự án.

Hơn nữa, Nghị định 207/2026/NĐ-CP cũng đề cao vai trò của bảo hiểm trong quản lý rủi ro. Theo điểm b Khoản 2 Điều 12, các công trình có nguy cơ cháy nổ cao phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Tuy nhiên, điều kiện để được cấp bảo hiểm là phải có báo cáo kiểm định hợp lệ, bao gồm cả Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79). Điều này tạo thêm động lực cho chủ đầu tư tuân thủ đúng quy định.

Tóm lại, Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) không còn là thủ tục hình thức mà đã trở thành một yêu cầu pháp lý bắt buộc, gắn liền với trách nhiệm pháp lý, an toàn xã hội và hiệu quả đầu tư. Với sự ra đời của Nghị định 207/2026/NĐ-CP, hệ thống pháp lý về quản lý chất lượng công trình xây dựng đã được hoàn thiện, minh bạch và có tính thực thi cao hơn.

Các bên liên quan cần nắm rõ quy định để đảm bảo tuân thủ, tránh rủi ro pháp lý và bảo vệ tối đa lợi ích cộng đồng.

Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP không chỉ là thủ tục hành chính mà là quá trình kỹ thuật nghiêm ngặt, yêu cầu tuân thủ tuyệt đối các quy chuẩn thí nghiệm quốc gia. Từ ngày 01/7/2026, tất cả mẫu sơn chống cháy phải được thử nghiệm theo TCVN 9383:2023 – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thử nghiệm khả năng chịu lửa của kết cấu xây dựng. Phương pháp này mô phỏng điều kiện cháy thực tế với nhiệt độ tăng dần theo đường cong tiêu chuẩn ISO 834, đạt đỉnh 1100°C sau 60 phút.

Thí nghiệm được thực hiện trên mẫu thép hình chữ I hoặc H, được phủ lớp sơn chống cháy đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất về độ dày, số lớp và thời gian khô giữa các lớp. Mẫu được đưa vào buồng đốt chịu lửa, tiếp xúc đồng đều với ngọn lửa từ bốn phía. Nhiệt độ mặt không tiếp xúc lửa được đo bằng cặp nhiệt điện. Tiêu chí đánh giá là thời gian duy trì nhiệt độ dưới 538°C – ngưỡng giới hạn làm mất ổn định kết cấu thép.

Bảng trên minh họa các mức yêu cầu kỹ thuật đối với sơn chống cháy theo cấp chịu lửa R30, R60 và R120. Việc xác định cấp chịu lửa phụ thuộc vào loại công trình và chiều cao theo phân cấp tại Thông tư 02/2025/TT-BXD. Ví dụ, công trình từ 9 đến 15 tầng yêu cầu ít nhất R60, trong khi công trình trên 15 tầng hoặc khu sản xuất hóa chất phải đạt R120.

Một lưu ý quan trọng: độ dày lớp sơn không được phép chênh lệch quá ±10% so với thiết kế đã đăng ký trong báo cáo kiểm định. Sai số lớn hơn sẽ khiến mẫu thử không đạt, dẫn đến việc từ chối nghiệm thu toàn bộ hạng mục sơn chống cháy. Điều này được quy định rõ tại Khoản 2 Điều 40 của TCVN 9383:2023.

Quá trình lấy mẫu kiểm định phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy trình tại Phụ lục VI của Nghị định 207/2026/NĐ-CP. Mẫu đại diện phải được lấy trực tiếp tại công trường hoặc kho chứa, có niêm phong và ký xác nhận bởi chủ đầu tư, nhà thầu và tổ chức kiểm định. Mỗi lô hàng sơn từ 500 kg trở lên phải có ít nhất 01 mẫu gửi đi thử nghiệm. Trường hợp sử dụng nhiều loại sơn cho các khu vực khác nhau, mỗi loại đều phải có báo cáo kiểm định riêng.

Lỗi thường gặp nhất là sử dụng sơn không đúng chủng loại đã đăng ký trong hồ sơ thiết kế. Nhiều nhà thầu vì lý do chi phí đã thay thế sơn gốc intumescent bằng sơn gốc cementitious mà không xin phê duyệt thay đổi. Đây là vi phạm nghiêm trọng, vì hai loại sơn có cơ chế hoạt động và thời gian chịu lửa khác nhau. Theo Điều 43 Nghị định 207/2026/NĐ-CP, mọi thay đổi vật liệu đều phải được tư vấn thiết kế và chủ đầu tư chấp thuận bằng văn bản trước khi thi công.

Một lỗi khác phổ biến là thi công sơn chống cháy không đúng quy trình. Một số đơn vị thi công bỏ qua bước xử lý bề mặt thép (gỉ, dầu mỡ), hoặc sơn quá nhanh, chưa đủ thời gian khô giữa các lớp. Điều này làm giảm độ bám dính và hiệu quả bảo vệ khi xảy ra cháy. Kết quả thử nghiệm trong phòng thí nghiệm có thể đạt yêu cầu, nhưng thực tế tại công trình lại thất bại.

Vì vậy, tổ chức kiểm định bắt buộc phải thực hiện kiểm tra hiện trường song song với thí nghiệm mẫu.

Quy trình kiểm định đầy đủ gồm 04 bước: (1) Tiếp nhận hồ sơ kỹ thuật và mẫu vật; (2) Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025; (3) Kiểm tra hiện trường để xác minh tính phù hợp giữa mẫu thử và thực tế thi công; (4) Lập báo cáo kiểm định và nộp lên Hệ thống thông tin quốc gia về hoạt động xây dựng.

Báo cáo kiểm định phải bao gồm các nội dung bắt buộc: tên loại sơn, nhà sản xuất, lô sản xuất, độ dày thiết kế, phương pháp thi công, hình ảnh quá trình thử nghiệm, kết quả đo nhiệt độ, thời gian chịu lửa đạt được và kết luận. Báo cáo phải có chữ ký số của chuyên gia chịu trách nhiệm và dấu chứng nhận của tổ chức kiểm định. Mọi thiếu sót trong báo cáo đều có thể bị coi là không hợp lệ.

Đặc biệt, từ 01/7/2026, việc sử dụng sơn chống cháy nhập khẩu phải kèm theo Giấy công bố hợp chuẩn do Bộ Xây dựng cấp. Nhà sản xuất nước ngoài phải ủy quyền cho đại diện tại Việt Nam để thực hiện thủ tục này. Hồ sơ bao gồm: kết quả thử nghiệm tại phòng thí nghiệm được chỉ định, tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn thi công và bản dịch tiếng Việt có công chứng.

Thực tế cho thấy, nhiều chủ đầu tư vẫn hiểu sai rằng “sơn chống cháy” là một loại vật liệu chung, có thể thay thế tự do. Đây là quan niệm sai lầm. Mỗi loại sơn chỉ được công nhận cho một nhóm kết cấu cụ thể (dầm, cột, sàn) và một phương pháp thi công nhất định (phun, quét). Việc dùng sai ứng dụng sẽ không được công nhận trong báo cáo kiểm định.

Ví dụ điển hình: sơn designed cho kết cấu thép mỏng (tấm mạ kẽm) không thể dùng cho cột thép đặc. Do sự khác biệt về dẫn nhiệt và khối lượng, thời gian chịu lửa sẽ không đảm bảo. Tổ chức kiểm định phải ghi rõ phạm vi áp dụng trong báo cáo, và chủ đầu tư chỉ được sử dụng đúng như vậy.

Một điểm cần lưu ý nữa là thời hạn sử dụng của báo cáo kiểm định. Dù sơn còn trong hạn sử dụng, nếu báo cáo kiểm định đã hết hạn 05 năm, chủ đầu tư phải thực hiện kiểm định lại khi cải tạo hoặc mở rộng công trình. Điều này áp dụng cả với công trình đang vận hành ổn định.

Các tổ chức kiểm định cũng phải đối mặt với rủi ro pháp lý nếu cấp báo cáo sai sự thật. Theo Khoản 4 Điều 41 Nghị định 207/2026/NĐ-CP, cá nhân ký báo cáo kiểm định giả mạo có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 342 Bộ luật Hình sự về tội “Làm giả tài liệu trong lĩnh vực xây dựng”. Ngoài ra, tổ chức kiểm định có thể bị thu hồi giấy phép hoạt động nếu vi phạm từ 02 lần trở lên.

Do đó, các bên liên quan cần lựa chọn tổ chức kiểm định uy tín, có lịch sử hoạt động minh bạch và được Bộ Xây dựng công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử. Danh sách này được cập nhật hàng quý và có thể truy xuất dễ dàng.

Tóm lại, Kiểm định khả năng chịu lửa sơn chống cháy (Hạng mục #79) là khâu then chốt trong đảm bảo an toàn cháy nổ cho công trình. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn kỹ thuật mới từ 01/7/2026 không chỉ giúp vượt qua thanh tra mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững, minh bạch trong ngành xây dựng. Chủ đầu tư, nhà thầu và tư vấn cần phối hợp chặt chẽ để đảm bảo mọi bước từ lựa chọn vật liệu, thi công đến kiểm định đều đúng quy trình.