Cơ sở pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hệ thống pháp luật xây dựng Việt Nam khi Luật Xây dựng 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Luật này quy định khung pháp lý cho mọi hoạt động xây dựng, trong đó có các vấn đề liên quan đến môi trường và an toàn lao động.

Một trong những điểm nổi bật là việc quản lý tiếng ồn và chấn động trong quá trình nổ mìn thi công. Đây là hoạt động đặc thù, tiềm ẩn nhiều rủi ro về sức khỏe cộng đồng và an toàn công trình. Do đó, các quy định pháp lý cần được thực thi nghiêm ngặt để đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo Điều 91 Luật Xây dựng 2025, nội dung quản lý nhà nước về xây dựng bao gồm việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có các quy định cụ thể về quản lý môi trường và an toàn trong thi công. Đặc biệt, việc kiểm soát tiếng ồn và chấn động từ hoạt động nổ mìn là một trong những nội dung trọng tâm nhằm bảo vệ môi trường sống và sức khỏe người dân.

Bộ Xây dựng đóng vai trò chủ trì trong việc xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến lĩnh vực này. Các quy chuẩn này không chỉ hướng dẫn cách đo lường, đánh giá mà còn đưa ra ngưỡng giới hạn cho phép, từ đó làm căn cứ để các đơn vị thực hiện quan trắc và giám sát.

Liên quan trực tiếp đến việc thực hiện quan trắc tiếng ồn và chấn động nổ mìn thi công là Nghị định 217/2026/NĐ-CP, văn bản quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Xây dựng. Văn bản này có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và giữ vai trò như một công cụ pháp lý hỗ trợ triển khai các hoạt động kỹ thuật trong xây dựng một cách chặt chẽ và minh bạch.

Nội dung của Nghị định 217 nhấn mạnh đến trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu và các bên liên quan trong việc thực hiện quan trắc định kỳ, báo cáo kết quả và xử lý vi phạm nếu có vượt ngưỡng cho phép. Việc không thực hiện đúng quy trình có thể bị xử lý hành chính theo quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP.

Về mặt kỹ thuật, các tiêu chuẩn đo lường tiếng ồn và chấn động được xây dựng dựa trên các chỉ số cụ thể như dB (decibel) đối với âm thanh và mm/s đối với chấn động. Những chỉ số này được đo đạc bởi các thiết bị chuyên dụng, đảm bảo độ chính xác cao và có thể phục vụ cho việc lập biên bản, hồ sơ nghiệm thu và báo cáo pháp lý.

Việc áp dụng các quy chuẩn này không chỉ giúp đảm bảo an toàn cho con người mà còn góp phần nâng cao chất lượng công trình, giảm thiểu rủi ro về sụt lún, nứt gãy kết cấu do chấn động mạnh gây ra. Đây là một trong những yêu cầu bắt buộc trong hồ sơ thiết kế và thi công các công trình gần khu dân cư hoặc có sử dụng phương pháp nổ mìn.

Đồng thời, theo quy định tại Nghị định 207/2026/NĐ-CP, các đơn vị thực hiện quan trắc phải có đủ năng lực, chứng chỉ hành nghề và trang thiết bị đạt chuẩn. Kết quả đo đạc phải được lưu trữ, báo cáo định kỳ và có thể chịu sự kiểm tra bất ngờ từ cơ quan quản lý nhà nước. Điều này nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quá trình thực hiện các hoạt động xây dựng nhạy cảm.

Việc không tuân thủ các quy định về quan trắc tiếng ồn và chấn động có thể dẫn đến các hình thức xử phạt hành chính như cảnh cáo, phạt tiền từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng tùy mức độ vi phạm. Ngoài ra, các bên liên quan còn có thể bị đình chỉ thi công hoặc thu hồi giấy phép nếu tái phạm.

Kỹ thuật đo đạc và quy chuẩn mới từ 01/07/2026

Từ ngày 01/7/2026, theo Nghị định 217/2026/NĐ-CP, việc đo độ rung chấn nền đất khi thực hiện ép cọc hoặc nổ mìn đào hầm trở thành bắt buộc. Đây là bước tiến quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho khu dân cư xung quanh và công trình liền kề.

Quy chuẩn kỹ thuật mới yêu cầu tất cả các công trình sử dụng phương pháp nổ mìn trong thi công phải thực hiện quan trắc liên tục. Thiết bị đo lường phải được hiệu chuẩn định kỳ và có chứng nhận đạt chuẩn theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đơn vị thực hiện quan trắc phải tuân thủ các bước sau:

• Lập kế hoạch quan trắc trước khi thi công
• Thiết lập điểm đo tại các vị trí chiến lược xung quanh khu vực thi công
• Sử dụng thiết bị đo đạt chuẩn ISO 17025
• Ghi nhận dữ liệu theo thời gian thực
• Lập báo cáo và lưu trữ dữ liệu tối thiểu 05 năm

Giới hạn cho phép về chấn động nền đất được quy định cụ thể như sau:

Đối với tiếng ồn, quy chuẩn mới cũng đặt ra các ngưỡng giới hạn nghiêm ngặt hơn so với trước đây. Theo đó, mức tiếng ồn tức thời không được vượt quá 110 dB(A) tại bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Trong khi đó, mức trung bình 8 giờ liên tục không được vượt quá 75 dB(A).

Các thiết bị đo tiếng ồn phải được hiệu chuẩn ít nhất 06 tháng một lần và có tem kiểm định từ Trung tâm Đo lường chuẩn quốc gia Việt Nam. Dữ liệu thu thập phải được lưu trữ dưới dạng số và có khả năng xuất file chuẩn để phục vụ cho việc báo cáo và kiểm tra sau này.

Lỗi thường gặp trong thực tế

Dựa trên thực tiễn kiểm tra từ các cơ quan chức năng, dưới đây là những lỗi phổ biến khi thực hiện quan trắc tiếng ồn và chấn động:

Lưu ý thực tế khi triển khai

Trong thực tế triển khai, các đơn vị cần lưu ý một số điểm quan trọng để đảm bảo tuân thủ quy định mới:

1. Lập hồ sơ kỹ thuật chi tiết: Hồ sơ quan trắc phải được lập trước khi khởi công ít nhất 07 ngày. Trong đó cần có bản đồ vị trí đo, thiết bị sử dụng, phương pháp đo và người phụ trách. Hồ sơ này sẽ là căn cứ pháp lý trong quá trình kiểm tra.

2. Đào tạo nhân sự: Người thực hiện quan trắc phải được đào tạo chuyên môn và có chứng chỉ hành nghề. Việc sử dụng nhân sự chưa qua đào tạo có thể dẫn đến sai sót kỹ thuật và vi phạm pháp luật.

3. Quản lý dữ liệu: Tất cả dữ liệu đo đạc phải được lưu trữ dưới dạng điện tử và có bản sao lưu. Hệ thống lưu trữ phải đảm bảo an toàn, có thể truy xuất trong vòng 05 năm kể từ ngày hoàn thành công trình.

4. Phối hợp với chính quyền địa phương: Trước khi thi công, cần thông báo cho chính quyền địa phương và các hộ dân xung quanh biết về kế hoạch quan trắc. Điều này giúp tăng tính minh bạch và giảm thiểu tranh chấp phát sinh.

5. Xử lý khi vượt ngưỡng: Trường hợp phát hiện mức độ chấn động hoặc tiếng ồn vượt ngưỡng cho phép, đơn vị thi công phải dừng ngay hoạt động và báo cáo lên cơ quan quản lý. Việc tiếp tục thi công khi đã vượt ngưỡng có thể bị xử lý nghiêm theo Nghị định 16/2022/NĐ-CP.

Chi phí và thời gian thực hiện

Theo quy định tại Nghị định 206/2026/NĐ-CP, chi phí cho hoạt động quan trắc tiếng ồn và chấn động được tính vào chi phí quản lý dự án. Đơn vị tư vấn giám sát có trách nhiệm lập dự toán và trình chủ đầu tư phê duyệt.

Thời gian thực hiện quan trắc thường kéo dài suốt quá trình thi công các hạng mục sử dụng nổ mìn hoặc ép cọc. Đối với mỗi lần nổ mìn, thời gian quan trắc bao gồm:

• Trước khi nổ: 15 phút
• Trong khi nổ: Liên tục
• Sau khi nổ: 30 phút

Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định về quan trắc tiếng ồn và chấn động không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp cho doanh nghiệp trong mắt khách hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

Với sự thay đổi đáng kể trong hệ thống pháp lý từ 01/7/2026, các đơn vị cần chủ động cập nhật kiến thức, đào tạo nhân sự và đầu tư trang thiết bị phù hợp để đáp ứng yêu cầu mới trong lĩnh vực xây dựng.