Hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026

Phân tích chi tiết yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp

Theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 24/2025/NĐ-CP, gói thầu xây lắp khi chỉ định thầu phải thực hiện tiết kiệm tối thiểu 5%. Đây là yêu cầu bắt buộc mà chúng tôi nhận thấy nhiều chủ đầu tư và nhà thầu vẫn còn lúng túng trong quá trình triển khai thực tế. Để hiểu rõ bản chất của quy định này, bạn cần nắm vững các nguyên tắc cơ bản sau:

Cơ sở tính toán mức tiết kiệm 5%

Mức tiết kiệm 5% được tính trên giá gói thầu đã được phê duyệt, không phải trên tổng mức đầu tư hay dự toán chi tiết. Trong thực tế kiểm định công trình, chúng tôi thường xuyên tiếp cận các dự án mà chủ đầu tư nhầm lẫn giữa các khái niệm này, dẫn đến việc áp dụng sai mức tiết kiệm, gây ra tranh chấp trong quá trình thương thảo hợp đồng.

Cụ thể, nếu giá gói thầu xây lắp được phê duyệt là 100 tỷ đồng, thì mức tiết kiệm tối thiểu phải đạt được là 5 tỷ đồng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là nhà thầu phải giảm giá một cách cơ học, mà cần có phương án kỹ thuật hợp lý để chứng minh tính khả thi của việc cắt giảm chi phí.

Phương pháp chứng minh tính khả thi

Chúng tôi khuyến nghị các nhà thầu nên xây dựng bảng phân tích chi tiết các hạng mục có thể tối ưu hóa, bao gồm:

• Tối ưu biện pháp thi công: Áp dụng công nghệ mới, rút ngắn thời gian thi công, giảm chi phí nhân công và thiết bị.
• Lựa chọn vật liệu thay thế: Sử dụng vật liệu có chất lượng tương đương nhưng giá thành hợp lý hơn, phải được tư vấn thiết kế chấp thuận.
• Tối ưu hóa logistics: Giảm chi phí vận chuyển, tập kết vật tư thông qua kế hoạch cung ứng khoa học.
• Áp dụng giải pháp kỹ thuật tiên tiến: Sử dụng BIM (Building Information Modeling) để phát hiện xung đột thiết kế trước khi thi công, giảm phát sinh.

Kinh nghiệm thực tế khi thương thảo mức tiết kiệm cho các gói thầu chỉ định thầu khác

Đối với các trường hợp chỉ định thầu không thuộc phạm vi bắt buộc tiết kiệm 5%, chủ đầu tư được quyền chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp. Qua nhiều năm thực hiện kiểm định xây dựng cho các dự án đầu tư công, chúng tôi rút ra những kinh nghiệm quý báu sau:

Yếu tố thị trường và thời điểm đấu thầu

Điều kiện thị trường tại thời điểm tổ chức đấu thầu ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiết kiệm. Khi giá nguyên vật liệu biến động mạnh, việc yêu cầu mức tiết kiệm quá cao có thể dẫn đến tình trạng nhà thầu bỏ thầu giá thấp nhưng không đảm bảo chất lượng, hoặc bỏ cuộc giữa chừng. Chúng tôi đã chứng kiến nhiều dự án trọng điểm gặp khó khăn vì lý do này.

Đặc thù dự án và khả năng huy động nguồn lực

Theo tinh thần Công văn 5557/BTC-QLĐT, việc thương thảo mức tiết kiệm phải bảo đảm tính khả thi để nhà thầu có thể bố trí, huy động nguồn lực thực hiện gói thầu. Chúng tôi nhấn mạnh rằng, tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt xén chất lượng. Một dự án kiểm định nhà xưởng mà chúng tôi từng tham gia đã phải đình trệ 6 tháng vì nhà thầu không đủ năng lực tài chính sau khi chấp nhận mức tiết kiệm quá cao.

Quy trình rà soát thiết kế và dự toán để cắt giảm chi phí hiệu quả

Một trong những giải pháp then chốt được Bộ Tài chính đề cập là rà soát công tác lập dự án đầu tư, lập thiết kế và dự toán. Đây là giai đoạn “vàng” để thực hiện tiết kiệm mà không ảnh hưởng đến chất lượng công trình. Chúng tôi chia sẻ quy trình rà soát chuyên sâu như sau:

Bước 1: Đánh giá tổng mức đầu tư

Kiểm tra tính hợp lý của các khoản mục chi phí trong tổng mức đầu tư, đặc biệt là chi phí dự phòng, chi phí quản lý dự án, và chi phí tư vấn. Nhiều dự án có tỷ lệ chi phí dự phòng quá cao so với mức độ rủi ro thực tế, gây lãng phí nguồn vốn đầu tư công.

Bước 2: Rà soát thiết kế cơ sở và thiết kế kỹ thuật

Phát hiện các hạng mục thiết kế dư thừa, không phù hợp với công năng sử dụng thực tế. Ví dụ, chúng tôi từng phát hiện một dự án chung cư thiết kế hệ thống PCCC vượt quá yêu cầu của quy chuẩn, gây phát sinh hàng tỷ đồng. Việc thẩm tra thiết kế kỹ lưỡng sẽ giúp loại bỏ những chi phí không cần thiết này.

Bước 3: Kiểm tra dự toán chi tiết

Đối chiếu đơn giá vật liệu, nhân công, ca máy với giá thị trường tại thời điểm lập dự toán. Sử dụng dữ liệu từ phòng thí nghiệm LAS để xác minh chất lượng vật liệu, đảm bảo không có tình trạng khai khống khối lượng hoặc sử dụng đơn giá không phù hợp.

Bước 4: Tối ưu hóa giải pháp kết cấu

Đánh giá lại phương án kết cấu, nền móng để tìm giải pháp kinh tế hơn mà vẫn đảm bảo an toàn chịu lực. Đây là công việc đòi hỏi chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tiễn, thường cần sự hỗ trợ của đơn vị đánh giá an toàn công trình chuyên nghiệp.

So sánh phương pháp tiết kiệm giữa đấu thầu rộng rãi và chỉ định thầu

Công văn 5557/BTC-QLĐT khuyến khích nhà thầu giảm giá trong quá trình thương thảo, hoàn thiện hợp đồng đối với trường hợp đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế. Tuy nhiên, phương pháp tiếp cận giữa hai hình thức này có sự khác biệt đáng kể:

Đấu thầu rộng rãi

Cạnh tranh về giá là yếu tố then chốt. Nhà thầu thường đưa ra mức giá thấp nhất để trúng thầu, sau đó tìm cách tối ưu chi phí trong quá trình thi công. Rủi ro ở đây là nhà thầu có thể cắt xén chất lượng hoặc tìm cách phát sinh để bù đắp lợi nhuận. Chủ đầu tư cần tăng cường công tác giám sát và giám định tư pháp xây dựng khi có tranh chấp xảy ra.

Chỉ định thầu

Không có cạnh tranh về giá, nên việc thương thảo mức tiết kiệm phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực đàm phán của chủ đầu tư và thiện chí của nhà thầu. Ưu điểm là có thể lựa chọn nhà thầu có năng lực tốt nhất, đảm bảo tiến độ và chất lượng cho các dự án trọng điểm. Tuy nhiên, nguy cơ thất thoát, lãng phí cao hơn nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Những lưu ý quan trọng khi áp dụng giải pháp công nghệ để tiết kiệm chi phí

Bộ Tài chính khuyến khích nhà thầu áp dụng các giải pháp công nghệ, sáng kiến, cải tiến để tối ưu hóa nguồn lực. Dưới đây là những công nghệ mà chúng tôi đánh giá cao về hiệu quả tiết kiệm:

1. Công nghệ BIM (Building Information Modeling): Giúp phát hiện xung đột thiết kế, tối ưu hóa khối lượng vật tư, giảm phát sinh trong thi công. Chi phí đầu tư ban đầu cho BIM có thể cao nhưng tiết kiệm được 10-15% tổng chi phí dự án.
2. Công nghệ thi công lắp ghép (Prefabrication): Sản xuất cấu kiện tại nhà máy, lắp ráp tại công trường, giảm thời gian thi công 30-40%, giảm chi phí nhân công và mặt bằng.
3. Hệ thống quản lý dự án số (Digital Project Management): Theo dõi tiến độ, chi phí theo thời gian thực, phát hiện sớm các nguy cơ vượt ngân sách.
4. Vật liệu xây dựng mới: Bê tông cường độ cao, thép cường độ cao giúp giảm kích thước cấu kiện, tiết kiệm vật liệu và không gian sử dụng.

Quản lý thực hiện hợp đồng và kiểm soát chi phí phát sinh

Theo chỉ đạo tại Công văn 5557/BTC-QLĐT, cần tăng cường các giải pháp quản lý thực hiện hợp đồng, rà soát và cắt giảm các chi phí không cần thiết. Chúng tôi đề xuất hệ thống kiểm soát gồm các tầng nấc sau:

Kiểm soát khối lượng thanh toán

Mọi khối lượng thanh toán phải được xác nhận bởi tư vấn giám sát, ban quản lý dự án và chủ đầu tư. Tuyệt đối không thanh toán cho khối lượng chưa nghiệm thu hoặc nghiệm thu không đúng quy trình. Trong trường hợp kiểm định chung cư, chúng tôi phát hiện nhiều trường hợp khối lượng ảo, gây thất thoát hàng chục tỷ đồng.

Kiểm soát phát sinh hợp đồng

Mọi phát sinh phải có lý do chính đáng, được phê duyệt bởi cấp có thẩm quyền trước khi thực hiện. Hạn chế tối đa việc “làm trước, duyệt sau” vì đây là kẽ hở lớn nhất gây thất thoát trong đầu tư công.

Kiểm soát tiến độ

Chậm tiến độ không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm tăng chi phí quản lý, chi phí trượt giá. Cần có chế tài rõ ràng đối với nhà thầu vi phạm tiến độ, đồng thời hỗ trợ kịp thời khi nhà thầu gặp khó khăn khách quan.

Câu hỏi thường gặp về tiết kiệm trong đấu thầu dự án đầu tư công

Câu 1: Mức tiết kiệm 5% có áp dụng cho tất cả các gói thầu xây lắp không?

Không. Mức tiết kiệm tối thiểu 5% chỉ áp dụng cho gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 24/2025/NĐ-CP. Các trường hợp chỉ định thầu khác, chủ đầu tư tự thương thảo mức tiết kiệm phù hợp.

Câu 2: Nếu nhà thầu không thể đạt mức tiết kiệm 5% thì xử lý thế nào?

Nhà thầu cần có văn bản giải trình rõ ràng, chứng minh tính bất khả thi kèm theo phân tích chi tiết. Chủ đầu tư xem xét, nếu hợp lý thì báo cáo cấp có thẩm quyền điều chỉnh. Tuyệt đối không ép nhà thầu chấp nhận mức tiết kiệm không khả thi vì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng công trình.

Câu 3: Tiết kiệm trong đấu thầu có ảnh hưởng đến chất lượng công trình không?

Nếu thực hiện đúng phương pháp, tiết kiệm không ảnh hưởng đến chất lượng. Tiết kiệm ở đây là loại bỏ chi phí lãng phí, tối ưu hóa giải pháp kỹ thuật, chứ không phải cắt xén vật tư hay giảm chất lượng thi công. Đây là nguyên tắc bất di bất dịch mà chúng tôi luôn tuân thủ.

Câu 4: Ai chịu trách nhiệm nếu áp dụng mức tiết kiệm quá cao dẫn đến nhà thầu bỏ cuộc?

Chủ đầu tư chịu trách nhiệm chính trong việc xác định mức tiết kiệm khả thi. Nếu áp đặt mức tiết kiệm không hợp lý gây hậu quả nghiêm trọng, chủ đầu tư có thể bị xử lý theo quy định tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 về tăng cường trách nhiệm trong công tác đấu thầu.

Câu 5: Có được sử dụng vật liệu rẻ hơn để đạt mức tiết kiệm không?

Được phép, nhưng vật liệu thay thế phải có chất lượng tương đương hoặc tốt hơn, được tư vấn thiết kế chấp thuận bằng văn bản và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc tự ý thay đổi vật liệu mà không được phê duyệt là vi phạm hợp đồng và có thể bị xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Câu 6: Làm thế nào để kiểm tra tính trung thực của mức tiết kiệm mà nhà thầu cam kết?

Chủ đầu tư cần yêu cầu nhà thầu cung cấp bảng phân tích chi tiết các giải pháp tiết kiệm, kèm theo chứng minh kỹ thuật. Trong quá trình thi công, cần tăng cường giám sát, kiểm tra đột xuất để đảm bảo nhà thầu thực hiện đúng cam kết. Nếu phát hiện gian lận, cần lập biên bản và xử lý theo quy định pháp luật.

Kết luận và khuyến nghị

Việc thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026 là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Tuy nhiên, tiết kiệm phải đi đôi với đảm bảo chất lượng, tiến độ và an toàn công trình. Chúng tôi khuyến nghị các chủ đầu tư và nhà thầu cần:

• Nắm vững quy định pháp luật, đặc biệt là Nghị định số 24/2025/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn.
• Xây dựng phương án tiết kiệm khả thi, có cơ sở khoa học và thực tiễn.
• Tăng cường ứng dụng công nghệ, sáng kiến cải tiến để tối ưu hóa chi phí.
• Thiết lập hệ thống kiểm soát chặt chẽ trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng.
• Sẵn sàng phối hợp với các đơn vị chuyên môn để giải quyết vướng mắc phát sinh.

Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam – Đối tác tin cậy cho mọi dự án đầu tư công

Với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm định, giám định và tư vấn xây dựng, Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam tự hào là đơn vị đồng hành cùng hàng trăm dự án đầu tư công trên cả nước. Chúng tôi cung cấp dịch vụ toàn diện từ thẩm tra thiết kế, kiểm định chất lượng, giám sát thi công đến giám định tư pháp khi có tranh chấp.

Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi am hiểu sâu sắc các quy định pháp luật về đấu thầu, đầu tư công, sẵn sàng tư vấn giải pháp tiết kiệm hiệu quả mà vẫn đảm bảo chất lượng công trình. Phòng thí nghiệm LAS-XD 594 được trang bị hiện đại, đáp ứng mọi yêu cầu kiểm tra chất lượng vật liệu và cấu kiện.

Liên hệ ngay để được tư vấn miễn phí:

Hotline: 0868.393.098

Email: info@kiemdinhxaydungmiennam.com

Website: kiemdinhxaydungmiennam.com

Chúng tôi cam kết mang đến giải pháp kiểm định xây dựng chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả nhất cho mọi dự án của bạn.