Thông tư 121/2021/TT-BQP ngày 20/9/2021 – Quy trình kỹ thuật điều tra khảo sát, rà phá bom mìn vật nổ

Thông tư 121/2021/TT-BQP ngày 20/9/2021 do Bộ Quốc phòng ban hành là văn bản pháp lý then chốt quy định chi tiết quy trình kỹ thuật trong công tác điều tra, khảo sát và rà phá bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. Đây không chỉ là hướng dẫn kỹ thuật mà còn là khung chuẩn an toàn bắt buộc áp dụng cho mọi đơn vị tham gia xử lý vật liệu nổ tại các khu vực có nguy cơ cao – đặc biệt là các dự án xây dựng hạ tầng, khu công nghiệp, đô thị hóa trên vùng đất từng là chiến trường.

Tầm quan trọng của Thông tư 121/2021/TT-BQP trong lĩnh vực xây dựng và phát triển hạ tầng

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu hậu quả nặng nề nhất từ chiến tranh để lại, với hàng trăm ngàn tấn bom mìn, vật nổ chưa nổ còn nằm rải rác trên khắp lãnh thổ. Theo số liệu từ Trung tâm Hành động Bom mìn Quốc gia Việt Nam (VNMAC), tính đến năm 2023, hơn 6,1 triệu ha đất – chiếm khoảng 20% diện tích cả nước – vẫn còn nguy cơ ô nhiễm bom mìn. Việc triển khai các dự án xây dựng tại những khu vực này tiềm ẩn rủi ro cực kỳ cao nếu không được khảo sát, đánh giá và xử lý triệt để trước khi thi công.

Chính vì vậy, Thông tư 121/2021/TT-BQP ra đời nhằm thiết lập một quy trình chuẩn hóa, khoa học và an toàn tuyệt đối cho công tác rà phá bom mìn – bước tiền đề không thể thiếu trước khi thực hiện bất kỳ hoạt động xây dựng nào tại khu vực nghi ngờ có vật nổ. Không tuân thủ quy trình này đồng nghĩa với việc vi phạm pháp luật, đe dọa tính mạng con người và gây thiệt hại tài sản nghiêm trọng.

Đối tượng áp dụng của Thông tư 121/2021/TT-BQP

Theo nội dung văn bản, thông tư này áp dụng cho:

• Các tổ chức, cá nhân thuộc Bộ Quốc phòng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ rà phá bom mìn;
• Các chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng có dự án nằm trong khu vực nghi ngờ hoặc đã xác định có bom mìn, vật nổ;
• Các đơn vị tư vấn khảo sát, đánh giá an toàn công trình và giám sát thi công;
• Cơ quan quản lý nhà nước về quốc phòng, xây dựng, tài nguyên và môi trường có liên quan.

Điều này có nghĩa, nếu bạn là chủ đầu tư dự án xây dựng nhà xưởng, chung cư, hạ tầng giao thông tại các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên hay Đông Nam Bộ – nơi từng là chiến trường ác liệt – thì việc thuê đơn vị đủ năng lực thực hiện khảo sát, rà phá theo đúng Thông tư 121/2021/TT-BQP là bắt buộc, không phải lựa chọn.

Quy trình kỹ thuật điều tra, khảo sát và rà phá bom mìn theo Thông tư 121/2021/TT-BQP

Thông tư quy định rõ ràng 4 giai đoạn chính trong quy trình xử lý bom mìn, vật nổ:

Giai đoạn 1: Điều tra sơ bộ và thu thập dữ liệu lịch sử

Đây là bước “đặt nền móng” cho toàn bộ quá trình. Đội ngũ chuyên gia sẽ tiến hành:

• Thu thập hồ sơ lưu trữ về khu vực: Bản đồ quân sự cũ, báo cáo trận đánh, nhật ký pháo binh, ghi chép của dân địa phương…;
• Phỏng vấn người dân cao tuổi, cựu chiến binh để xác định vị trí nghi ngờ;
• Sử dụng ảnh vệ tinh, drone để phân tích địa hình, dấu vết hố bom, hào chiến đấu;
• Xác định phạm vi khu vực cần khảo sát chi tiết.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy, nhiều vụ nổ thương tâm xảy ra do bỏ qua giai đoạn này. Ví dụ điển hình là vụ nổ tại công trình mở rộng Quốc lộ 1A đoạn qua Quảng Trị năm 2018 – nơi đội thi công không khảo sát lịch sử, đào trúng quả đạn pháo 105mm còn nguyên (ngòi nổ).

Giai đoạn 2: Khảo sát chi tiết bằng thiết bị chuyên dụng

Sau khi khoanh vùng, đội kỹ thuật sẽ triển khai:

• Sử dụng máy dò kim loại cầm tay (metal detector) độ nhạy cao;
• Thiết bị radar xuyên đất (GPR – Ground Penetrating Radar) để phát hiện vật thể phi kim;
• Magnetometer để đo biến thiên từ trường – dấu hiệu của khối lượng sắt thép lớn (như bom, xe tăng);
• Lập bản đồ phân bố điểm nghi ngờ, đánh dấu tọa độ GPS.

Mỗi thiết bị có ưu nhược điểm riêng. Máy dò kim loại dễ sử dụng nhưng dễ báo động giả do mảnh sắt vụn. GPR chính xác hơn nhưng đòi hỏi kỹ thuật viên có kinh nghiệm giải đoán tín hiệu. Do đó, quy trình khuyến nghị kết hợp đa thiết bị để tối ưu độ tin cậy.

Giai đoạn 3: Rà phá và xử lý hiện trường

Khi phát hiện vật nổ, quy trình yêu cầu:

1. Khoanh vùng an toàn: Bán kính tối thiểu 50m, tùy loại vật nổ;
2. Di dời người và thiết bị khỏi khu vực nguy hiểm;
3. Chuyên gia EOD (Explosive Ordnance Disposal) tiếp cận, nhận dạng loại vật nổ, tình trạng ngòi nổ;
4. Quyết định phương án xử lý: Tháo dỡ tại chỗ (nếu an toàn) hoặc di chuyển đến bãi nổ an toàn để tiêu hủy;
5. Ghi chép hiện trường, chụp ảnh, lưu trữ dữ liệu phục vụ báo cáo.

Lưu ý: Tuyệt đối không cho phép công nhân xây dựng, kỹ sư hiện trường tự ý chạm vào hoặc di chuyển vật nổ – kể cả khi chúng trông “cũ kỹ” hay “không còn ngòi”. Nhiều quả đạn pháo thời chiến tranh Việt Nam vẫn có thể nổ sau 50 năm chôn vùi do cơ chế ngòi va chạm cơ học.

Giai đoạn 4: Kiểm tra lại và bàn giao mặt bằng sạch

Sau khi xử lý hết các điểm nghi ngờ, đơn vị thi công phải:

• Thực hiện rà soát lại toàn bộ khu vực bằng thiết bị;
• Lập biên bản nghiệm thu, có chữ ký của đại diện chủ đầu tư, đơn vị thi công và cơ quan quân sự địa phương;
• Cấp “Giấy chứng nhận khu vực đã xử lý bom mìn, vật nổ” – đây là căn cứ pháp lý để cấp phép xây dựng.

Không có giấy tờ này, dự án không thể được phê duyệt thiết kế, không được nghiệm thu hoàn công và không thể đưa vào sử dụng – đặc biệt với các công trình công cộng như trường học, bệnh viện, chung cư.

Mối liên hệ giữa rà phá bom mìn và kiểm định xây dựng

Nhiều chủ đầu tư thường tách biệt hai khâu: “Rà phá bom mìn” và “kiểm định xây dựng”. Trên thực tế, chúng có mối liên hệ chặt chẽ:

• Trước thi công: Rà phá bom mìn là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an toàn cho quá trình khảo sát địa chất, đóng cọc, đào móng. Nếu không xử lý triệt để, một quả mìn nhỏ cũng có thể làm sập cả giàn giáo, gây sạt lở hố móng.
• Trong thi công: Tại các dự án lớn, đôi khi phát hiện thêm vật nổ ở tầng sâu hơn dự kiến. Lúc này cần tạm dừng thi công, gọi chuyên gia xử lý – đồng thời điều chỉnh tiến độ và biện pháp thi công trong hồ sơ giám định tư pháp xây dựng (nếu có tranh chấp).
• Sau thi công: Công trình xây trên nền đất từng có bom mìn cần được kiểm định công trình định kỳ để đánh giá độ lún, nứt do ảnh hưởng của các hố bom ngầm hoặc cấu trúc đất bị xáo trộn.

Vì vậy, tại Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam, chúng tôi luôn khuyến nghị khách hàng thực hiện đầy đủ cả hai dịch vụ song song hoặc tuần tự – tùy theo đặc thù dự án – để đảm bảo an toàn tuyệt đối và tuân thủ pháp luật.

So sánh Thông tư 121/2021/TT-BQP với các văn bản liên quan

Cùng ban hành ngày 20/9/2021, Bộ Quốc phòng đã đồng thời ra mắt 3 thông tư liên quan đến lĩnh vực rà phá bom mìn:

Như vậy, Thông tư 121 là xương sống kỹ thuật, trong khi Thông tư 122 và 123 hỗ trợ về mặt tài chính – tạo thành bộ ba hoàn chỉnh giúp chủ đầu tư vừa đảm bảo an toàn, vừa kiểm soát chi phí hiệu quả.

Download các văn bản:

• Thông tư 121/2021/TT-BQP ngày 20/9/2021
• Thông tư 122/2021/TT-BQP ngày 20/9/2021
• Thông tư 123/2021/TT-BQP ngày 20/9/2021

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về Thông tư 121/2021/TT-BQP

1. Dự án của tôi không nằm trong “vùng đỏ” bom mìn, có cần áp dụng Thông tư 121 không?

Ngay cả khi không nằm trong danh sách “vùng ô nhiễm cao”, nếu dự án nằm tại khu vực từng xảy ra giao tranh, hoặc có dấu hiệu nghi ngờ (hố lạ, vật thể kim loại dưới đất…), bạn vẫn phải thực hiện khảo sát sơ bộ theo Thông tư 121. An toàn luôn phải đặt lên hàng đầu.

2. Ai có thẩm quyền cấp phép thực hiện rà phá bom mìn?

Chỉ các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng hoặc được Bộ Quốc phòng ủy quyền mới được thực hiện. Các công ty dân sự không được tự ý rà phá – trừ khi phối hợp với lực lượng quân đội và tuân thủ tuyệt đối quy trình trong Thông tư 121.

3. Chi phí rà phá bom mìn tính thế nào? Có được tính vào tổng mức đầu tư không?

Có. Chi phí này được tính vào mục “Chi phí giải phóng mặt bằng và bồi thường” trong tổng mức đầu tư, căn cứ theo đơn giá trong Thông tư 122 và định mức trong Thông tư 123. Chủ đầu tư cần dự trù khoản này ngay từ giai đoạn lập dự án.

4. Thời gian thực hiện khảo sát và rà phá mất bao lâu?

Tùy quy mô và độ phức tạp. Một khu đất 1ha có thể mất 2–4 tuần để điều tra sơ bộ + khảo sát chi tiết. Nếu phát hiện nhiều vật nổ, thời gian xử lý có thể kéo dài thêm 1–2 tháng. Nên lên kế hoạch sớm để tránh chậm tiến độ.

5. Sau khi rà phá xong, có cần kiểm định lại nền đất không?

Có. Đặc biệt với công trình cao tầng, nhà xưởng nặng tải, bạn nên yêu cầu phòng thí nghiệm LAS của chúng tôi tiến hành thí nghiệm nén tĩnh, siêu âm, khoan lấy mẫu để đánh giá lại sức chịu tải của nền – vì quá trình nổ mìn xử lý có thể làm xáo trộn cấu trúc đất.

Kết luận và lời khuyên từ chuyên gia

Thông tư 121/2021/TT-BQP không chỉ là văn bản hành chính – đó là “lá chắn sống còn” bảo vệ mạng người và tài sản trong các dự án xây dựng tại khu vực nhạy cảm. Bỏ qua hoặc làm chiếu lệ quy trình này là hành vi liều lĩnh, có thể dẫn đến thảm họa không lường trước.

Tại Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam, chúng tôi không chỉ cung cấp dịch vụ kiểm định công trình, giám định tư pháp hay thẩm tra thiết kế – mà còn đồng hành cùng bạn từ khâu khảo sát ban đầu, tư vấn phối hợp với đơn vị quân đội xử lý bom mìn, đến khi nghiệm thu hoàn công và đưa công trình vào sử dụng an toàn.

Với đội ngũ kỹ sư dày dặn kinh nghiệm, am hiểu sâu sắc các quy định pháp luật và thực tiễn thi công tại khu vực phía Nam, chúng tôi cam kết mang đến giải pháp toàn diện – vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối, vừa tối ưu chi phí và tiến độ cho dự án của bạn.

Đừng để bom mìn vô hình trở thành mối đe dọa chết người cho công trình của bạn!

Hãy liên hệ ngay với Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam để được tư vấn miễn phí và xây dựng phương án khảo sát – rà phá – kiểm định phù hợp nhất.

Hotline: 0868.393.098

CTY TNHH KIỂM ĐỊNH & GIÁM ĐỊNH XÂY DỰNG MIỀN NAM
Địa chỉ: 240 đường 14, phường Phước Bình, TP Thủ Đức, TPHCM
Email: info.kiemdinhmiennam@gmail.com
Điện thoại: 0868.393.098