Ban quản lý dự án có được thực hiện quyền của chủ đầu tư ?

Ban quản lý dự án có được thực hiện quyền của chủ đầu tư ? là câu hỏi thường trực trong công tác quản lý đầu tư xây dựng, đặc biệt với các đơn vị thuộc hệ thống hành chính nhà nước. Câu hỏi này không chỉ mang tính pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình triển khai, hiệu quả sử dụng vốn và trách nhiệm pháp lý trong suốt vòng đời dự án. Tại Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam, chúng tôi thường xuyên tiếp nhận các yêu cầu tư vấn liên quan đến phân định vai trò giữa chủ đầu tư và ban quản lý dự án – từ đó hỗ trợ khách hàng tuân thủ đúng quy định pháp luật và tối ưu hóa hoạt động quản lý dự án.

1. Cơ sở pháp lý cho quyền và nghĩa vụ của Ban quản lý dự án

Theo nội dung trả lời chính thức từ Bộ Xây dựng, căn cứ pháp lý rõ ràng nhất hiện nay là Điểm a, Khoản 3, Điều 63 Luật Xây dựng năm 2014. Văn bản này quy định: “Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành, ban quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực có trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ đầu tư theo quy định tại Điều 68 của Luật Xây dựng 2014.”

Từ quy định trên, có thể hiểu rằng khi một Ban quản lý dự án (BQLDA) được cơ quan có thẩm quyền (thường là UBND cấp tỉnh hoặc trung ương) giao làm chủ đầu tư, thì BQLDA đó được thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ như một chủ đầu tư thông thường – chứ không chỉ đóng vai trò “giám sát” hay “hỗ trợ”. Điều này rất quan trọng vì nó xác định rõ phạm vi trách nhiệm pháp lý và quyền hạn trong quá trình triển khai dự án.

2. Quyền cụ thể của chủ đầu tư theo Luật Xây dựng 2014

Căn cứ Điều 68 Luật Xây dựng 2014, chủ đầu tư (bao gồm cả BQLDA khi được giao làm chủ đầu tư) có các quyền sau:

• a) Lập, quản lý dự án khi có đủ điều kiện năng lực theo quy định của Luật này;
• b) Yêu cầu cơ quan, tổ chức có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu về lập, quản lý dự án;
• c) Lựa chọn, ký kết hợp đồng với nhà thầu tư vấn để lập, quản lý dự án;
• d) Tổ chức lập, quản lý dự án; quyết định thành lập, giải thể ban quản lý dự án đầu tư xây dựng một dự án theo thẩm quyền;
• đ) Các quyền khác theo quy định của pháp luật.

Trong đó, điểm (a) và (c) đặc biệt quan trọng đối với câu hỏi: *“Có được tự thực hiện gói thầu tư vấn không?”*

Theo Bộ Xây dựng, trường hợp BQLDA được giao làm chủ đầu tư thì được tự thực hiện gói thầu tư vấn lập dự án khi có đủ điều kiện năng lực theo quy định của Luật Xây dựng 2014. Đây là cơ sở pháp lý cho hình thức “tự thực hiện” – tức là không cần thuê đơn vị tư vấn bên ngoài nếu đơn vị mình đủ năng lực chuyên môn, nhân sự, thiết bị và kinh nghiệm.

3. Điều kiện để Ban quản lý dự án được tự thực hiện gói thầu

Tuy nhiên, việc “tự thực hiện” không phải là quyền tự động mà phải đáp ứng hai lớp điều kiện:

3.1. Đáp ứng năng lực theo Luật Xây dựng 2014

BQLDA muốn tự thực hiện gói thầu tư vấn (ví dụ: khảo sát, thiết kế, giám sát thi công…) phải chứng minh có:

• Đội ngũ kỹ sư, kiến trúc sư, chuyên gia có chứng chỉ hành nghề phù hợp;
• Kinh nghiệm thực hiện các dự án tương tự;
• Hệ thống quản lý chất lượng được công nhận (nếu có);
• Năng lực tài chính và cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của gói thầu.

Trong thực tế, nhiều BQLDA chuyên ngành (giao thông, xây dựng, nông nghiệp…) đã xây dựng được đội ngũ nội bộ đủ mạnh để tự thực hiện các gói thầu nhỏ hoặc trung bình – giúp tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian và tăng tính chủ động.

3.2. Tuân thủ Luật Đấu thầu

Mặc dù Luật Xây dựng cho phép tự thực hiện, nhưng hình thức lựa chọn nhà thầu vẫn phải tuân thủ pháp luật về đấu thầu. Cụ thể:

• Nếu áp dụng hình thức “tự thực hiện”, BQLDA phải chứng minh không có đơn vị nào khác có đủ năng lực hoặc việc tự thực hiện là tối ưu về chi phí – hiệu quả;
• Phải lập hồ sơ đề xuất tự thực hiện, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt;
• Quá trình tự thực hiện vẫn phải chịu sự giám sát, thanh tra, kiểm toán như các gói thầu thông thường.

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn. Nhiều cán bộ cho rằng “đủ năng lực là được tự làm”, nhưng trên thực tế, việc lựa chọn hình thức thực hiện phải qua quy trình đấu thầu minh bạch, kể cả khi chọn “tự thực hiện”.

4. Phân biệt: BQLDA được “giao quản lý” vs “giao làm chủ đầu tư”

Một sai lầm phổ biến là nhầm lẫn giữa “quản lý dự án” và “làm chủ đầu tư”.

Do đó, trong câu hỏi gốc: *“Tôi công tác tại BQLDA do UBND tỉnh thành lập, được Chủ tịch UBND tỉnh giao quản lý dự án (khi chủ đầu tư không phải BQLDA)”* – thì đơn vị bạn KHÔNG được coi là chủ đầu tư, nên không được tự thực hiện gói thầu tư vấn, dù có đủ năng lực.

Chỉ khi UBND tỉnh ra quyết định giao BQLDA làm chủ đầu tư (chứ không chỉ “quản lý”) thì mới phát sinh quyền theo Điều 68 Luật Xây dựng.

5. Kinh nghiệm thực tế từ các dự án tại miền Nam

Tại TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương…, nhiều BQLDA chuyên ngành (như BQLDA Đầu tư Xây dựng các công trình giao thông, nông nghiệp, hạ tầng kỹ thuật) đã được giao làm chủ đầu tư cho các dự án nhóm B, C. Trong đó:

• Dự án dưới 15 tỷ đồng: Thường được BQLDA tự thực hiện toàn bộ phần thiết kế kỹ thuật và dự toán nhờ đội ngũ kỹ sư nội bộ;
• Dự án lớn hơn: Vẫn thuê tư vấn độc lập để đảm bảo tính khách quan, đặc biệt trong khâu thẩm tra thiết kế và đánh giá an toàn công trình;
• Rủi ro thường gặp: Một số BQLDA cố gắng “tự thực hiện” dù không đủ năng lực, dẫn đến thiết kế sai, dự toán lệch, thậm chí phải điều chỉnh tổng mức đầu tư – gây chậm tiến độ và bị xử lý kỷ luật.

Vì vậy, đủ năng lực không chỉ là “có người” mà phải có hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ, quy trình nghiệm thu chặt chẽ và khả năng phối hợp với các cơ quan chuyên môn (PCCC, môi trường, quy hoạch…).

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: BQLDA có thể vừa là chủ đầu tư, vừa thuê chính mình làm tư vấn không?

Đáp: Không. Nếu BQLDA được giao làm chủ đầu tư và đủ năng lực, thì tự thực hiện – tức là không ký hợp đồng với “chính mình”. Việc ký hợp đồng nội bộ là không hợp lệ và vi phạm nguyên tắc tách bạch giữa chủ đầu tư và nhà thầu.

Hỏi: Nếu BQLDA không đủ năng lực, có bắt buộc phải thuê tư vấn không?

Đáp: Có. Theo Điều 68, nếu không đủ năng lực thì bắt buộc phải lựa chọn nhà thầu tư vấn thông qua đấu thầu hoặc chỉ định thầu (theo quy định).

Hỏi: BQLDA khu vực có khác gì BQLDA chuyên ngành về quyền hạn?

Đáp: Về nguyên tắc, quyền và nghĩa vụ là như nhau khi được giao làm chủ đầu tư. Khác biệt nằm ở phạm vi quản lý: BQLDA chuyên ngành phụ trách theo lĩnh vực (giao thông, y tế…), còn BQLDA khu vực phụ trách theo địa bàn (huyện, cụm xã…).

Hỏi: Có cần báo cáo UBND tỉnh khi tự thực hiện gói thầu?

Đáp: Có. Việc áp dụng hình thức tự thực hiện phải được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu, kèm theo đánh giá năng lực và phương án thực hiện – trình cơ quan có thẩm quyền (thường là UBND cấp quyết định đầu tư) xem xét.

7. Lưu ý khi thực hiện quyền của chủ đầu tư

Khi BQLDA được giao làm chủ đầu tư, cần lưu ý:

1. Không lạm dụng quyền tự thực hiện: Chỉ áp dụng khi thực sự tối ưu, tránh tình trạng “né đấu thầu” dẫn đến rủi ro pháp lý;
2. Bảo đảm tính minh bạch: Mọi quyết định phải có hồ sơ, biên bản, chữ ký và lưu trữ theo quy định;
3. Phối hợp với đơn vị kiểm định độc lập: Đặc biệt với công trình có yêu cầu an toàn cao (nhà xưởng, chung cư…), nên thuê kiểm định nhà xưởng hoặc kiểm định chung cư từ bên thứ ba để đảm bảo khách quan;
4. Cập nhật văn bản pháp luật mới: Luật Xây dựng 2014 đã được sửa đổi bởi Luật số 62/2020/QH14, tuy nhiên các điều khoản nêu trên vẫn còn hiệu lực.

8. Kết luận

Tóm lại, Ban quản lý dự án chỉ được thực hiện đầy đủ quyền của chủ đầu tư khi được cơ quan có thẩm quyền giao làm chủ đầu tư – chứ không phải chỉ “giao quản lý”. Trong trường hợp đó, nếu đủ năng lực và tuân thủ pháp luật về đấu thầu, BQLDA hoàn toàn có thể tự thực hiện các gói thầu tư vấn. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi sự minh bạch, chuẩn bị kỹ lưỡng và cam kết về chất lượng – vì mọi sai sót đều dẫn đến trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng.

Tại Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam, chúng tôi hỗ trợ các BQLDA, chủ đầu tư và doanh nghiệp trong việc xác định vai trò pháp lý, tư vấn quy trình tự thực hiện, cũng như cung cấp dịch vụ kiểm định công trình, giám định tư pháp xây dựng và thử nghiệm vật liệu tại phòng thí nghiệm LAS-XD 594 đạt chuẩn quốc gia.

Liên hệ ngay với chúng tôi qua Hotline: 0868.393.098 để được tư vấn miễn phí về quyền và nghĩa vụ của chủ đầu tư, cũng như các dịch vụ kiểm định – giám định xây dựng chuyên nghiệp tại miền Nam.